Deze zin is niet van mij, maar komt uit het boek De tweede helft van je leven. Op een bepaald moment wordt daar ingegaan op de patronen die we in ons leven ontwikkelen en die ons – vaak pas in de tweede helft – kunnen gaan belemmeren.
Toch ervaren veel mensen niet meteen dat het hun patronen zijn die niet meer werken. Wat ze wél ervaren, zijn de gevolgen: lichamelijke klachten, onrust, vermoeidheid of het gevoel vast te zitten. Pas later – soms veel later – wordt duidelijk dat die oude, ooit helpende strategieën nu juist belemmeren. En zodra je dat begint te zien, kunnen ook zorgvuldig weggestopte emoties zich aandienen. Emoties die ooit te pijnlijk, te ingewikkeld of te spannend waren om te voelen, en daarom veilig achter slot en grendel verdwenen. Ze zullen zich niet meteen duidelijk laten zien – je hebt immers ooit geleerd dat ze beter uit zicht konden blijven.
Zo sprak ik gisteren iemand die als kind één duidelijke les meekreeg van haar – verder grotendeels afwezige – vader: “Ga nooit met ruzie naar bed.” Als zesjarig meisje wilde ze niets liever dan in een goed daglicht staan bij haar onbereikbare papa, en ze nam die boodschap ter harte. Haar levensmissie werd: maak geen ruzie, wees aardig. En ze werd er goed in – heel goed. Ze was geliefd bij familie, vrienden, collega’s, buren, zelfs bij de bakker. Conflicten werden vermeden of vriendelijk gladgestreken.
Maar ongemerkt ging ze keer op keer over haar eigen grenzen heen. Haar lichaam begon te protesteren, maar ook die signalen werden genegeerd. En om de paar jaar viel ze uit met klachten die haar volledig platlegden. Totdat ze het patroon begon te zien. Ze keek naar binnen, naar oud zeer, en vond het. De boosheid die altijd op veilige afstand was gehouden. De pijn van het niet gezien worden door haar vader.
Want boosheid en geen ruzie maken waren geen vrienden. Boosheid was spannend, onveilig, en had jarenlang achter een gesloten deur gelegen. Maar toen ze deze emotie voorzichtig toeliet, ontdekte ze dat boosheid ook zacht kan zijn. Dat het je helpt om grenzen aan te geven, om nee te zeggen, om duidelijk te zijn – zonder schreeuwen of slaan, maar simpelweg door te voelen en te handelen.
De zin van Susan Smit die ik die avond las, paste naadloos op wat ik die dag gehoord had. Sterker nog: het hele hoofdstuk sloot aan. “Het verleden werkt altijd en overal op ons in en door ons heen – het deel dat we niet helemaal begrijpen nog het meest.”
En juist door dat onbegrepen deel te herkennen, erkennen en serieus te nemen, ontstaat ruimte. Ruimte om te veranderen, om los te laten wat niet meer dient. Voor haar betekende dat: boosheid opnieuw leren kennen. Voelen dat het niet eng was. Deze emotie een veilig onderdak geven zodat haar lichaam kan stoppen met waarschuwen.
