Een bekende uitspraak van Johan Cruijff waaraan ik regelmatig moet denken tijdens gesprekken met mensen met aanhoudende pijnklachten. Want dat is precies wat er vaak gebeurt tijdens herstel.
In alle verhalen van mensen met aanhoudende pijnklachten zit ook de oplossing. Daarom is luisteren zo interessant. Je weet dat tussen al die woorden de aanwijzingen zitten die uiteindelijk naar herstel leiden. Er zit namelijk een logica in. Soms is die logica verrassend eenvoudig, meestal vraagt de zoektocht meer tijd. Het heeft alles te maken met iemands persoonlijke blauwdruk. Het klinkt misschien raar, maar de diagnose of een beschrijving van de klachten is eigenlijk niet het meest interessante. Zolang wat iemand voelt niet in verhouding staat tot wat er in het lichaam speelt, ga ik op zoek naar een patroon. Door de juiste vragen te stellen komen de aanwijzingen vaak vanzelf boven water. Mensen weten het vaak al, maar hebben soms wat hulp nodig om het zelf te kunnen zien.
Soms gaat dat verrassend snel. Pas geleden vertelde een topsporter dat ogenschijnlijk onbenullige klachten zich razendsnel door zijn hele lichaam verspreidden. Zo snel zelfs dat bewegen uiteindelijk niet meer mogelijk was. Artsen konden niets vinden en dit speelde inmiddels al een paar jaar. Zorg en teleurstelling alom. Toch lukte het hem snel om samen de logica achter zijn klachten te vinden. Zijn blessure was allang hersteld, maar zijn brein bleef voorspellen dat zijn lichaam niet veilig was om volledig te belasten. Angst en ongerustheid maakten dat bewegen bijna niet meer mogelijk was. Die onveiligheid hield het pijnsysteem actief. Zodra die voorspelling begon te veranderen en hij weer veilige ervaringen opdeed, kon hij binnen enkele weken zijn trainingen hervatten. De onveiligheid rondom zijn lichaam verdween en zijn lichaam ging weer functioneren zoals vóór de blessure.
Maar meestal duurt de zoektocht wat langer. Dan ligt de onveiligheid niet alleen in het lichaam, maar kijk je ook naar wat er in iemands leven heeft gespeeld, welke overtuigingen zijn ontstaan en welke emoties daarbij als spannend werden ervaren. Ook dan ga je op zoek naar welke oude informatie het brein nog steeds gebruikt om gevaar te voorspellen. Eerst moet je die informatie herkennen en ervaren dat de oude voorspelling niet meer klopt. Pas daarna kan het brein nieuwe voorspellingen gaan maken.
Vanmiddag gebeurde dat tijdens een sessie met een jonge vrouw die net was afgestudeerd. Ineens viel het kwartje. We wisten allebei: dit is het. Ze zag direct dat de overtuiging die haar al zo lang in de greep hield gebaseerd was op oud zeer. Heel oud zeer. Maar niet meer passend bij de situatie van nu. Ook zag ze heel duidelijk dat tijdens alle periodes waarin de pijn opspeelde dezelfde overtuiging op de voorgrond stond. Nu kan ze nieuwe ervaringen opdoen waardoor niet alleen de oude overtuiging, maar ook de emotionele lading die eraan gekoppeld is langzaam kan worden overschreven.
Ik weet vrijwel zeker dat er de komende weken iets bij haar gaat veranderen. Want in al haar vezels heeft ze ervaren dat het niet klopt. Net als bij de topsporter zag zij de verbanden. Nee… ze vóélden beide de verbanden.
En dat is precies wat Cruijff bedoelde. Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Maar als je de logica eenmaal ziet, kun je niet meer terug. Vanaf dat moment kijk je met andere ogen naar je klachten en gaan deze veranderen. Ik zie er nu al naar uit om haar over twee weken weer te spreken.
