Aanhoudende pijn vraagt om een andere aanvliegroute dan acute pijn omdat de oorzaak niet meer op weefselniveau ligt. En juist dat stuit regelmatig op onbegrip. Want zodra het niet terug te voeren is op letsel of schade, trekken mensen al snel de conclusie dat er gezegd wordt dat ‘er dus niets aan de hand is’.
Tijdens mijn eigen revalidatietraject heb ik een ‘elevator pitch’ bedacht: in een minuut vertellen wat er aan de hand was, op een manier die ook voor mezelf werkte. Want ik merkte dat ik het ook moeilijk vond om het uit te leggen. De spanningsboog van menig toehoorder is over het algemeen vrij kort en ik wilde vooral niet de indruk wekken dat het tussen mijn oren zat. Die pitch was simpel, zeker niet alomvattend, maar het werkte voor mij:
“Als jij je hand tegen een hete verwarming legt, trek je die hand op een gegeven moment weg omdat je pijn krijgt, toch? De pijn die je voelt waarschuwt je voor gevaar. Jouw zenuwstelsel ervaart iets wat het onveilig ziet en wil je aandacht zodat je daar iets aan gaat doen. Er is niets stuk of kapot, maar het is wél belangrijk genoeg om je alert te maken. Het brein legt ook verbanden tussen de situatie en wat er gevoeld wordt in het lichaam en slaat dit op. Zo kan het je de volgende keer nog beter aan de veilige kant te houden. Zo leer je al doende dat je sommige dingen beter niet kunt doen. Dit is allemaal nog vrij logisch, maar nu komt de eye opener…
Het aparte is dat als je langere tijd pijn hebt – dus als je zenuwstelsel er niet in slaagt je aan de veilige kant te krijgen – het systeem zich beetje bij beetje aanpast. Het legt verbanden waardoor de onveiligheid aanblijft en wordt steeds gevoeliger. Hierdoor houdt de pijn aan maar kan ook uitbreiden of erger worden. Mijn klachten zijn terug te voeren op een overgevoelig zenuwstelsel. Ik ben nu bezig om dit weer terug te draaien, zodat er niet steeds om aandacht gevraagd hoeft te worden via pijn. Pijn, zo is me uitgelegd, is altijd de uitkomst van een ingewikkeld proces in het brein, waarbij allerlei factoren meetellen. Er wordt voortdurend een optelsom gemaakt tussen veiligheid en onveiligheid. Als die optelsom onder de streep uitkomt op gevaar dan wordt er pijn ingezet. Die vraagt aandacht – nee: die eist aandacht omdat het wil dat je er iets aan doet. Het lukt mijn systeem tot nu toe niet om de juiste afslag te nemen naar veiligheid.
Daardoor bleven bij mij dingen pijnlijk voelen die allang niet meer pijnlijk zouden moeten zijn. Ik ben nu aan het leren aan welke knoppen ik kan draaien zodat mijn systeem een andere conclusie gaat trekken. Als de optelsom verandert, verandert mijn pijn ook.”
De uitleg kan een opmaat zijn voor een dieper gesprek, maar is ook voldoende om het erbij te laten. Ideaal voor tantes die het niet snappen of mensen op het schoolplein. Maar ook voor je beste vriendin zodat je een mooi bruggetje hebt naar zaken waarvan je weet dat ze indirect met je klachten te maken hebben.
Wat ik vrij snel doorhad, was dat ik moest gaan geloven dat mijn lichaam oké was. Zolang ik ergens diep van binnen bleef denken dat er iets mis was met mijn lijf, bleef mijn zenuwstelsel me waarschuwen. Voor veel mensen is het veranderen van deze cognitie al voldoende maar voor degene waar meer onveiligheid speelt of gespeeld heeft, moet verder gezocht worden. Ook ik moest dat net zoals de meeste mensen die op deze site terecht komen. Bij mij bleek iets paradoxaals: de oplossingen die ik ooit had bedacht om me veilig te voelen – controle houden, aanpassen, perfectionistisch zijn – waren inmiddels juist het probleem geworden. Oude patronen, die ooit helpend waren, bleken nu voor het systeem onveilig te voelen. Het loslaten van die patronen – geworteld in oude overtuigingen – was de weg vooruit. Pas toen ontstond er ruimte voor herstel. En met mij dus velen…
