Mocht je deze tekst als saai ervaren, lees het dan twee keer.
Ik wilde even delen dat ik afgelopen weekend een heel bijzondere update heb gehad op de laatste ontwikkelingen op pijngebied. Samen met behandelaren van de revalidatiekliniek en behandelaren uit de regio werden we geïnformeerd door Bart van Buchem over het hoe ons centrale zenuwstelsel werkt bij aanhoudende pijn.
Het interessantste vond ik wel de nieuwe onderzoeken die lopen over ons immuunsysteem. De invloed van dit systeem blijkt namelijk veel groter te zijn dan we altijd aangenomen hebben. Het blijkt dat ons immuunsysteem rechtstreeks verbonden is met het centrale zenuwstelsel. Om iedere zenuwcel zit namelijk een ‘mantel’ van circa tien immuuncellen. Het is een veel sterkere connectie dan men voorheen dacht.
Niet gek dus dat bij aanhoudende pijn het immuunsysteem vrijwel zeker tot actie overgaat. Mensen met aanhoudende pijn hebben bijna altijd griepverschijnselen zoals verhoging, lusteloosheid, verlies aan eetlust, verergerde pijn en vaak een bepaalde mate van depressiviteit. Maar het gaat verder dan dit… veel verder!
Het immuunsysteem bestaat uit verschillende soorten immuunsystemen, die elkaar overlappen en met elkaar verbonden zijn. Naast de bekende werking zoals het aanpakken van bacteriën en virussen, het in gang zetten van ontstekingsreacties bij weefselschade of het bestrijden van externe indringers zijn er ook immuunsystemen die mogelijk op een heel andere manier werken.
En nu komt dus het interessante! Er lopen momenteel onderzoeken om aan te tonen dat er ook immuunsystemen zijn die een immuunreactie uitlokken op basis van gedachten, overtuigingen en kennis (cognities). Vrij vertaald kan je lichaam dus fysiologische processen in gang zetten bij bepaalde gedachtegangen.
Ze hebben hier onderzoek naar gedaan door mensen naar een nep arm te laten kijken (de zg rubberhand illusion) die door een tatoeage-artiest dusdanig bewerkt was waardoor het leek dat deze zwaar toegetakeld was. Door alleen naar deze arm te kijken werd een immuunreactie op gang gebracht. Ze noemen dit een op cognitie (kennis) gebaseerde immuunreactie, een zg CAMP. Ook denken ze dat er een op behaviour (gedrag) gebaseerd immuunsysteem zou kunnen bestaan (een zg BAMP). Het kan de verklaring zijn van een zwelling bij een voet als je overtuigd bent dat belasten niet kan. Of het verkleuren worden van een arm die heel pijnlijk is. Een link tussen emoties en een lichamelijke reactie is iets wat bekend is. Denk aan een rood hoofd krijgen als je je schaamt, speekselaanmaak als je aan iets lekkers denkt, of een hogere hartslag bij een enge film. Maar deze gaat verder.
Het zou betekenen dat je met een gedachte of overtuiging een lichamelijke reactie in gang kunt zetten. Het stemmetje in je hoofd (‘kan ik wel op deze knie staan’, ‘kan ik deze tas wel tillen’, ‘ik kan beter niet zolang in de auto gaan zitten’) zou dan catastrofale gevolgen kunnen hebben zonder dat je het door hebt. Of de overtuiging dat je door je rug gaat als je je bukt wordt ineens waarheid. Hoe langer je hier over nadenkt hoe ingewikkelder het wordt.
Bovenstaande zou een verklaring kunnen zijn voor de werking van placebo’s. Maar ook het omgekeerde, de werking van nocebo’s. Even voor de duidelijkheid, een placebo is een positieve reactie op een overtuiging, een nocebo een negatieve reactie op een overtuiging. Het zou kunnen verklaren waarom het vernietigend is voor een patiënt als een arts zegt dat hij of zij de rug heeft van een bejaarde. Of een arts die zegt dat iemand ‘net’ geen hernia heeft. De schijnbaar onschuldige opmerking ‘u heeft een kwetsbare nek’kan heel andere gevolgen krijgen dan een behandelaar bedoelt te zeggen.
Dat bovenstaande uitspraken een significant negatief effect (een zg nocebo effect) hebben op mensen is bekend. De aanwezigheid van een systeem in ons lichaam dat geactiveerd wordt bij bepaald gedrag, overtuigingen of kennis zou een legitieme verklaring kunnen zijn voor dit effect.
Helaas moeten we nog een paar jaar wachten op de publicaties. Ondertussen lijkt het handig voor behandelaren om met beleid bepaalde krachttaal te gebruiken. En laten we allemaal maar zoveel mogelijk positief gaan denken. Voor de zekerheid.
Wetenschappelijk onderzoek (zie link) heeft aangetoond dat pijneducatie een positief effect heeft op mensen met chronische pijn. Wel is belangrijk dat deze pijneducatie onderdeel is van een programma. Dus dat het ergens toe leidt.
Pijneducatie geeft je inzicht op de werking van je lichaam. Het is eigenlijk een biologieles, helemaal toegespitst op pijn. Als je de werking van het pijnsysteem snapt, snap je wat er in je lichaam gebeurt als je pijn hebt. Dit blijkt een belangrijke voorwaarde te zijn om pijn te gaan verminderen. Daarna is het belangrijk om de factoren te gaan opzoeken die de pijn in stand houden. Ook hier is veel onderzoek naar gedaan.
Op deze Facebookpagina en op Twitter probeer ik zoveel mogelijk te delen. Je kunt dan zelf aan de slag gaan om je eigen puzzeltje compleet te maken. Met een behandelaar die je snapt of gewoon zelf in je eentje. Je kunt meer dan je denkt. De basis zit in het opzoeken van wat jou brein ziet als gevaar. Daar zit bij mensen met chronische pijnklachten de crux. Door daar je vinger op te gaan leggen zal het brein het alarmsysteem op standje ‘normaal’ zetten. Tot die tijd zal je alarmsysteem afblijven gaan, zal er pijn geproduceerd worden. Het zal daar steeds beter in worden, want dat heeft de natuur zo geregeld. Steeds sneller je alarmbelletje laten rinkelen, tot dat het gevaar geweken is.
