Slechts een ieniemienie percentage van de rugklachten komt voort uit daadwerkelijke schade. Meer dan 95% van de rugklachten komt voort uit angst, angst om te bewegen. Bewegingsangst zie je vaak ook terug bij mensen die last hebben van aanhoudende duizeligheid (Lethem et al.).
Deze angst komt voort uit pijn en werkt heel beschermend. Het zorgt ervoor dat je kan herstellen. De pijn zorgt ervoor dat je geen gekke dingen gaat doen. Bewegingsangst beschermt ons dus. Maar bij aanhoudende bewegingsangst gaat dit beschermsysteem ons in de weg zitten.
Bewegingsangst bij aanhoudende rugpijn kan er ook voor zorgen dat je als je rug hersteld is, niet meer normaal gaat bewegen. Je gaat bijvoorbeeld heel krampachtig iets van de grond pakken, of je durft rug je niet meer te buigen bang dat het er weer ‘inschiet’. De pijn die je voelt is niet de pijn die hoort bij een waarschuwing dat er schade is, maar die hoort bij angst.
Op de blog van Chris Shorter wordt angst (fear) goed verwoord.
F= False
E=Evidence
A=Appears
R=Real
Vrij vertaald ‘Vals alarm klinkt als levensecht’
Het voelt dan alsof er iets stuk gaat maar er gaat niets stuk. Het alarm loeit, het klinkt heel echt maar het is vals alarm. Rugpijn zou in de meeste gevallen na een paar weken over moeten zijn. Als na een paar weken het alarm blijft afgaan is het goed om te kijken of bewegingsangst niet de motor is die de pijn in stand blijft houden. Als bewegingsangst aanhoudt dan kom je in een patroon terecht waarin je bepaalde bewegingen gaat vermijden. Door langere tijd bepaalde bewegingen te vermijden ontstaat stijfheid, gevoeligheid, spanning. Bovendien wordt je rug in rap tempo zwakker. Belangrijk is om dit patroon te doorbreken. Ervan uitgaande dat je rug gezond genoeg is om gewoon te bewegen (!) kun je met een behandelaar aan de slag gaan om weer vertrouwen in je lichaam te krijgen.
Maar nu het bruggetje naar duizeligheid. Duizeligheid komt vaak voor na problemen met je evenwichtsorgaan. Je voelt je draaierig, misschien misselijk, je denkt dat je flauw gaat vallen, het maakt je echt onzeker. Meestal is dit een kortdurend (heel vervelend) euvel wat na een tijdje vanzelf (of met medicatie) weer herstelt. Het is een heel naar gevoel en heeft invloed op je hele functioneren. Vergelijk het met bijvoorbeeld kortdurende rugpijn, rugpijn heeft ook een enomre impact op je leven. Eén op de vier volwassenen onder de 65 heeft wel eens een periode van aanhoudende duizeligheid meegemaakt. Vaak leidt duizeligheid tot tijdelijk mindere belastbaarheid.
Bij een groep mensen houden de symptomen helaas aan ondanks dat het evenwichtsorgaan weer hersteld is en wordt de duizeligheid chronisch. Deze aanhoudende duizeligheid leidt er automatisch toe dat deze mensen hun bewegingen en hun activiteiten gaan aanpassen. Ze beperken nek- en hoofdbewegingen want dit geeft hele nare sensaties. Ook blijven ze uit angst voor de duizeligheid logischerwijs liever in en om het huis en vermijden ze plaatsen waar het druk is.
Ook hier geldt (net zoals bij de bewegingsangst voortkomend uit rugpijn) dat dit patroon doorbroken moet worden. Het evenwichtssysteem kan namelijk pas herstellen als je normale bewegingen maakt en geen vermijdingsstrategieën ontwikkelt. Het alarm moet weer normaal gaan functioneren en dat kan alleen als er een soort ‘reset’ gemaakt wordt.
Het helpt als je je duizelig voelt, jezelf gerust te stellen. Bijvoorbeeld ‘Het is OK om mijn nek te draaien ook al voel ik me dan duizelig’, ‘Het is OK om mijn hoofd te draaien ook al voel ik me dan een beetje draaierig’, ’Het is OK dat ik me draaierig voel ook al loop ik in een drukke supermarkt’. In eerste instantie zal het eng zijn om deze stap te nemen maar geloof me op den duur zal het brein de prikkel niet meer als gevaarlijk zien en zullen de klachten afnemen. Belangrijk is om de stapjes klein te houden. Stort je niet meteen in een volle Bijenkorf maar begin met een plek die te overzien is (Graded motion). Houd jezelf voor dat het normaal is dat je in het begin van je herstel nog duizelingen voelt. Net zoals het normaal is dat je na een periode van aanhoudende rugpijn bij belasting pijn voelt. Ga rustig stap voor stap opbouwen, zonder dat de zweep erover gaat. Je gaat na een lange tijd van rugklachten ook niet meteen zes kilometer rennen. Bouw dus ook bij duizeligheid je activiteiten langzaam op.
Dus ook al lijken duizeligheid en rugpijn niets met elkaar te maken te hebben in bepaalde gevallen hebben ze veel met elkaar te maken. Beiden worden gevoed door (bewegings)angst en door overtuigingen (vb ‘Als ik beweeg krijg ik pijn en komt er schade’, of ‘Als ik beweeg ga ik draaien en val ik flauw’) die niet helpend zijn.
Ben je van mening dat jouw klachten voortkomen uit (bewegings)angst, neem dan contact op met een huisarts om dit te bespreken.
OVERPRIKKELING is vaak een heel vervelend bij-effect bij aanhoudende pijn. Overprikkeling houdt in dat je geluiden, licht, reuk of smaak ineens veel sterker ervaart. Soms zijn de klachten van overprikkeling vervelender dan de aanhoudende pijn. Pijn is vaak een constant iets, een soort irritant persoontje op de achtergrond die continu zeurt, piept en pruttelt.
Overprikkeling is wisselend en voelt heel dichtbij. Normaal gesproken hebben mensen een filter op hun zintuigen zitten waardoor je niet ieder geluidje hoort en of iedere lichtstraal als een soort bouwlamp in je ogen ketst. Bij sommige mensen (o.a. bij mensen met aanhoudende pijn) draaien al deze zintuigen op volle toeren.
Ik had hier jaren ontzettend veel last van en het kan je echt hondsmoe maken. Mensen die door elkaar praten, een stofzuiger, een winkel op zaterdag, een hand door een Legobak zoekend naar dat ene stukje, een lamp die zoemt, een raam zonder gordijn, een afzuigkap, een waterig zonnetje in de auto, een radio die aanstaat, een piepje van de oven, een restaurant, parfum, Luxaflex die op half open staat, van binnen (donker) naar buiten (licht) lopen, felle lampen boven een eettafel, in een trein/auto/vliegtuig zitten, een omroepster met schelle stem, kinderen die praten/roepen/lol hebben. Jaren waren het dingen waar je me echt gek mee kon maken met een megahoofdpijn tot gevolg.
Toch is overprikkeling is een logisch reactie van het brein bij pijnpatienten en ik zal uitleggen waarom. Pijn werkt als een beschermingsmechanisme bij gevaar. Dus als je hersenen door binnenkomende data (prikkels) het seintje krijgen dat er ergens gevaar is zal de reactie van het brein zijn om pijn te maken zodat het je aandacht trekt en je iets gaat ondernemen. Dit gevaar kan uit verschillende hoeken komen. Niet alleen weefselschade is gevaar, ook andere gevaren kunnen pijn veroorzaken. Denk aan buikpijn voor een spannende presentatie of aan hoofdpijn als je bijvoorbeeld te lang in een verhitte discussie hebt gezeten.
Het pijnsysteem gaat dus aan op het moment dat er ergens ‘gevaar’ geregistreerd wordt door je brein. De natuur denkt vervolgens met je mee want enkel pijn is niet voldoende. Stel je moet door dit gevaar op de vlucht slaan. Dus wordt ook automatisch je stress response systeem op standje actief gezet. Alle hens aan dek, er is immers gevaar! Het brein zal hiervoor automatisch de alertheid in je lichaam verhogen om snel in actie te kunnen komen. Door deze verhoogde alertheid zullen je zintuigen op scherp gaan staan. Je gehoor wordt scherper, je reuk wordt beter, je pupillen zullen vergroten, je bent klaar om te vluchten of om te vechten als dit noodzakelijk blijkt te zijn.
Bij pijn hoort dus automatisch een verhoogde alertheid. Als deze alertheid lange tijd aanhoudt ervaar je het als overprikkeling.
De samenwerking tussen het stress response systeem en het pijnsysteem is heel, heel oud en was vroeger essentieel om te overleven. Ons reptielenbrein ging vroeger niet verder dan ‘moet ik me voor dood houden, moet ik rennen voor mijn leven of moet ik iemands kop inslaan’. Gelukkig hoeven we nu niet meer zo bezig te zijn met overleven maar ons brein staat wel nog op standje prehistorie.
Dus ook al hangt je leven niet af van een deadline, een auto van rechts, een baas op je werk die iets teveel aan je bureau staat of een aflossingstermijn van je hypotheek, je brein reageert nog wel zo. Zaak is om je vinger te leggen op de bron van gevaar. Wat ziet mijn brein als gevaar? Daarna kun je kijken of je je onbewuste kunt overtuigen dat het gevaar meevalt. Het gevolg is dat je alertheid naar beneden gaat.
Bij mij hielp het om ondanks dat ik geen enkele stress voelde bij autorijden (wel verhoogde agressie naar zowat ALLE andere automobilisten) na mijn ongeluk toch EMDR sessies ging volgen. Ik kon de vinger leggen op mijn bron en de alertheid verdween als sneeuw voor de zon. Een gouden tip van mijn revalidatie-arts.
Ik hoop dat je door dit stukje het mechanisme snapt en kunt gaan zoeken naar jouw bron van gevaar. Veel succes!
